هم بر مكلفان در معذور نبودن در مخالفت آن و هم براى آنان در معذور بودن در عمل به آن . 6 به رغم عدم وجود اختلاف در اصل حجيت ظواهر ، دو اختلاف معروف در اين بحث مطرح است : 1 . برخى اصوليان ميان مخاطبان عصر نزول قرآن كريم و روايات معصومان عليهم السّلام و غير آنان تفصيل داده ، ظهور كلام را نسبت به گروه دوم كه مقصود از كلام فهماندن آنان نبوده ، حجّت ندانسته و گفته‌اند : ظواهر قرآن كريم تنها نسبت به كسانى كه در عصر نزول بوده و آيات را از رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله شنيده‌اند حجّت است ؛ چنان كه ظواهر روايات نيز نسبت به كسانى كه مخاطب سخن معصومان عليهم السّلام و طرف سؤال و جواب آنان بوده‌اند ، حجّت خواهد بود . 7 2 . اخباريان ، ظواهر آيات قرآن كريم را كه بيان و تفسير آنها از طريق اهل بيت عليهم السّلام نرسيده باشد ، حجت ندانسته و عمل به مفاد آن ظواهر را جايز نمىشمارند 8 ( - - ) اخبارى ) . مشهور اصوليان - بر خلاف دو ديدگاه ياد شده - ظواهر كتاب خداى تعالى و سنّت معصومان عليهم السّلام را مطلقا بر همه مكلّفان حجّت مىدانند . البته نسبت به مورد دوم ، ظواهر آياتى را حجّت مىدانند كه اولا ؛ از محكمات باشد نه متشابهات . ثانيا ؛ در سنت نسبت به مخصّص و مقيّد و قراينى كه ممكن است بر خلاف آن ظواهر موجود باشد ، فحص كامل انجام گرفته باشد . ثالثا ؛ عمل كننده نيز به علومى كه در فهم قرآن كريم دخيل است آشنا باشد . با اين شرايط ، عمل به ظواهر جايز ، بلكه واجب خواهد بود . 9

--> ( 1 ) . لسان العرب ، واژهء « ظهر » * ( 2 ) . دروس فى علم الاصول 2 / 156 ؛ تسديد الاصول 2 / 45 * ( 3 ) . المحكم فى اصول الفقه 3 / 164 ؛ دروس فى علم الاصول 2 / 156 * ( 4 ) . اجود التقريرات 3 / 155 ؛ اصول الفقه 2 / 128 - 129 * ( 5 ) . اصول الفقه 2 / 129 * ( 6 ) . اجود التقريرات 3 / 156 ؛ الاصول العامة / 102 ؛ اصول الفقه 2 / 130 * ( 7 ) . قوانين الاصول 1 / 449 - 453 * ( 8 ) . اصول الفقه 2 / 137 * ( 9 ) . الاصول العامة / 103 - 107 ؛ مصباح الاصول 2 / 122 - 125 ؛ منتهى الدراية 4 / 284 .